badania w ciąży | serwis specjalny

Gdy test wskazuje dwie kreski, Pacjentka dzwoni, by umówić wizytę. 

Warto wiedzieć, że nawet jeśli miesiączka spóźnia się 7-10 dni, to wciąż jest to jeszcze często za wcześnie, by potwierdzić w USG pęcherzyk ciążowy. Dlatego właśnie, by zmniejszyć niepewności ciężarnej i by móc z całą pewnością potwierdzić ciążę, kieruje się Pacjentkę, które niepokoją się i chcą mieć pewność, na badanie krwi, w którym oznacza się poziomu hormonu HCG z krwi – jest to badanie stuprocentowe, które potwierdza lub wyklucza ciążę. Krew pobierana jest w laboratorium, a wynik jest dostępny praktycznie za kilka godzin – co znacznie zmniejsza niepokój pacjentki, szczególnie jeśli to pierwsza ciąża i do tego poprzedzona długimi staraniami. 

HCG – tak będziesz wiedzieć, że jesteś w ciąży

HCG w prawidłowo rozwijającej się ciąży wzrasta na początku niemal dwukrotnie co 48 godzin. Trzeba jednak wykonać oba badania w tym samym miejscu (aby był ten sam standard badania)  i o tej samej porze dnia.

Poza testem ciążowym oraz badaniem HCG pacjentka będąca w ciąży odczuwa również zmiany w swoim organizmie: pojawiają się nudności (najczęściej poranne, ale część pacjentek skarży się na nudności popołudniowe), wymioty, powiększenie i bolesność piersi, ogólne rozdrażnienie bądź senność czy zmęczenie.

Badania w ciąży

Ciąża to okres, kiedy czas wykonywanych badań ma istotne znaczenie. Płód rozwija się w swoim tempie i na każdym etapie możemy zauważyć inne elementy rozwoju.

Uważam, że obowiązkowe badanie na samym początku ciąży to cytologia (o ile nie była wykonana sześć miesięcy przed zajściem w ciążę), badania laboratoryjne oraz USG piersi. Zdrowie mamy jest tak samo ważne, jak zdrowie dziecka. Dzięki temu, że medycyna jest coraz bardziej nowoczesna, coraz częściej mamy możliwość leczenia kobiet bez szkodu dla płodu. Warto również o sobie pamiętać.

Od 2019 roku obowiązują nas ścisłe standardy, zawarte w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia. 

Na każdej wizycie ważymy ciężarną, mierzymy ciśnienie tętnicze krwi.

Do 10 tygodnia każda ciężarna powinna mieć wykonane m.in.:

  • morfologię krwi
  • grupa krwi i przeciwciała przeciwkrwinkowe (nawet jeśli grupa jest Rh dodatnia czyli potencjalnie niemożliwy najczęstszy konflikt serologiczny w układzie Rhesus, bo konflikt może dotyczyć innych antygenów krwinek)
  • badanie ogólne moczu
  • badanie przeciwciał w kierunku HCV (wirus zapalenia wątroby typu C), ja osobiście uważam że warto również wykonać HBS Ag (czyli antygen wirusa zapalenia wątroby typu B) 
  • poziom TSH (w kierunku zaburzeń tarczycy) i tutaj uwaga są inne normy, dużo bardziej wyśrubowane dla kobiet w ciąży, w pierwszym trymestrze poziom TSH nie powinien przekroczyć 2,5 (gdzie dla nieciężarnej osoby norma to 4,2)
  • VDRL/WR: badanie w kierunku kiły
  • badanie w kierunku infekcji HIV
  • przeciwciała przeciwko Toksoplazmozie IgG i IgM (chyba że ciężarna ma wyniki dodatni przeciwciała IgG sprzed obecnej ciąży, który świadczy, że miała już kontakt z toksoplazmozą – groźna dla ciąży jest tylko toksoplazmoza w czasie ciąży a nie przechorowana wcześniej)
  • przeciwciała przeciwko różyczce (IgG i IgM): jeśli nie mamy dokumentu szczepienia bądź informacji o przechorowaniu
  • badanie poziomu glukozy na czczo
  • USG piersi
  • ponadto należy zmierzyć ciśnienie krwi, obliczyć wskaźnik masy ciała BMI
  • uważam, że warto również oznaczyć poziom przeciwciała przeciwko cytomegalii (CMV IgG i IgM), ponieważ infekcja tym wirusem w ciąży może powodować znaczny odsetek wrodzonej głuchoty u noworodków
  • informacja dla ciężarnej o możliwych badaniach w kierunku oceny ryzyka wad genetycznych
  • 11-14 tydzień: ocena stopnia nasilenia i ryzyka depresji w ciąży: ginekolog bądź położna powinna ocenić na podstawie arkuszy (np. skala Becka) 

  • 15-20 tydzień: morfologia i badanie ogólne moczu

Czy moje dziecko jest zdrowe?

USG I trymestr “USG genetyczne”

Badanie prenatalne wykonywane jest między 11 a 14 tygodniem ciąży (11 tydzień i 0 dni do 13 tygodni i 6 dni) oraz przy określonej wielkości zarodka (wymiar od ciemiączka do pośladków płodu): 45 do 84 mm. 

Panie powinny pytać swoich ginekologów, czy mają aktualny certyfikat umiejętności FMF (Fetal Medicine Foundation – Fundacja Medycyny Płodowej w Londynie). Taki certyfikat odnawia się co roku. Trzeba uzyskać certyfikację wykonywanych przez siebie zdjęć. 

USG wykonuje się głowicą dopochwową, jak i przezbrzuszną. Ocenianych jest wiele parametrów  m.in. częstość akcji serca płodu, przezierność karkową i długość płodu. Do specjalnej aplikacji komputerowej wprowadza się też dane ciężarnej: wiek, wzrost, waga, informację o poprzednich ciążach oraz wyniki USG płodu. Te wszystkie informacje są konfrontowane z setkami tysięcy przypadków, które znajdują się w bazie danych, a dotyczą rezultatów innych ciąż. 

Wynik badania prenatalnego jest statystycznym określeniem ryzyka trzech głównych wad genetycznych:

  • Zespół Downa (dodatkowy 21 chromosom )

  • Zespół Edwardsa (dodatkowy 18 chromosom)

  • Zespół Patau (dodatkowy 21 chromosom )

Wynik z ryzykiem poniżej 1:1000 (np. 1:1500 lub 1:3000) uznaje się za niskie ryzyko.

Test PAPP-A

TEST PAPP-A polega na pobraniu krwi, który polega na pobraniu krwi w laboratorium. Oznaczane są poziomy dwóch substancji: wolnej podjednostki beta HCG oraz białka PAPP-A.  

Jeśli Pacjentka ma wynik tego badania podczas badania prenatalnego, lekarz wprowadza je do aplikacji wraz z innymi danymi (> opis wyżej). Dlaczego warto? Ten wynik zwiększa dokładność szacowania ryzyka wad do ok. 90%.

Badanie wolnego DNA płodowego w celu wykrycia wad genetycznych

Zdarza się, że trudno jest określić w czasie badania prenatalnego ryzyko wystąpienia wad genetycznych jako niskie. Czasem też para chce mieć pewność na poziomie 99%, że ryzyko wspomnianych wad genetycznych jest niskie. Wtedy – już od 10 tygodnia ciąży – można oznaczyć poziom wolnego pozakomórkowego DNA płodu z krwioobiegu ciężarnej. Jest to tzw. NIPT (Non invasive Prenatal Test – nieinwazyjny test prenatalny).

Takie badania stają się coraz bardziej popularne. Handlowe nazwy to np. NIFTY, HARMONY, SANCO, PANORAMA. Te nowoczesne badania, niestety nie są najtańsze, kosztują 2500 zł. 

W FemiMea zlecam badania SANCO. Wynik jest dostępny w ciągu 5 dni roboczych (w tym momencie to najszybszym możliwy termin). 

Jak przeprowadza się nieinwazyjny test prenatalny? 

  1. Konsultacja lekarska – to moment, gdy lekarz przekazuje wszystkie niezbędne informacje, wykonuje USG, wystawia skierowanie na badanie krwi do dowolnego punktu pobrań Diagnostyka. 
  2. Lekarz otrzymuje wynik w formie elektronicznej. Kontaktuje się z pacjentką – omawiają wynik on-line albo umawiana jest  konsultacja.

Amniopunkcja genetyczna

Jeśli okazuje się, że ryzyko wad genetycznych jest wysokie, a para chce mieć pewność co do kariotypu płodu, wykonuje się wtedy amniopunkcję genetyczną. Jest to już badanie inwazyjne. Pod kontrolą USG nakłuwany jest pęcherz płodowy (przez brzuch ciężarnej) i pobierane są wody płodowe, w których znajdują się komórki płodu. 

Następnie genetycy przez 2-3 tygodnie hodują te komórki, a pacjentka otrzymuje wynik, który w 100 proc. potwierdza lub wyklucza występowania wad genetycznych. 

Amniopunkcję wykonuje się od ukończonego 15 tygodnia ciąży.

Masz skończone 35 lat?

Paniom, które w momencie porodu będą miały ukończone 35 lat bądź wywiad świadczy o tym, że istnieje zwiększone ryzyko wad genetycznych, przysługuje im możliwość wykonania badania USG trymestru oraz badania połówkowego. Wtedy w FemiMea wystawiane jest skierowanie, lekarz wskazuje miejsca, gdzie można bezpłatnie, w ramach NFZ,  przeprowadzić badanie.

Nazywam się Wojciech Homola, jestem doktorem nauk medycznych, pracuję w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu, w II Klinice Ginekologii i Położnictwa prowadzę zajęcia ze studentami i jestem twórcą Centrum Ginekologii i Położnictwa FemiMea.

Zajmuję się ciężarnymi zarówno w praktyce prywatnej (prowadzenie ciąży, badania prenatalne, KTG), jak w szpitalu (porody, cięcia cesarskie). Z wykształcenia jestem ginekologiempołożnikiem.

Uważam, że leczenie polega też na rozmawianiu z Pacjentką, dlatego systematyzuje informacje na temat badań, by każda z moich Pacjentek, ale też ich znajome, miały dostęp do przejrzystej i zorganizowanej wiedzy.

dr n. med. Wojciech Homola
ginekolog-położnik

FemiMea centrum ginekologiczno-położnicze
wojciechhomola@femimea.pl
www.femimea.pl